بازسازی تغییرات دیرینه اقلیمی و محیطی جنوب مرکزی ایران در طول سه هزار سال گذشته با استفاده از شواهد متعدد رسوب شناسی، ژئوشیمیایی و زیستی در مغزه رسوبی برداشت شده از تورب زاری در جنوب راین، کرمان

مجری طرح: دکتر علیرضا واعظی

سال: 1403

کارفرما: سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور

در مطالعه حاضر به منظور آشکارسازی تغییرات دیرینه اقلیمی و محیطی جنوب مرکزی ایران در طول 2600 سال گذشته، به بررسی شواهد متعدد رسوب شناسی (پذیرفتاری مغناطیسی و دانه بندی)، ژئوشیمیایی (سن سنجی، آنالیز عنصری، درصد وزنی نیتروژن و کربن، ایزوتوپ پایدار کربن در مواد آلی) و بایومارکری (نشان گرهای زیستی) بر روی یک مغزه رسوبی 6/1 متری بازیابی شده از از تورب زاری در جنوب راین، در رشته کوه جبال بارز در انتهای شمال غربی حوضه آبریز جازموریان پرداخته شده است.

بین حدود 2575  تا 2500 و 2400 تا 2200 سال پیش از حاضر، در دوران حکمرانی شاهنشاهی مادها و هخامنشیان، منطقه مورد مطالعه شرایط مرطوبی را تجربه کرده است. مرطوب ترین دوره در این بازه زمانی در حدود 2300 سال پیش از حاضر به وقوع پیوسته است. این دو دوره مرطوب با یک قرن شرایط اقلیمی خشک تر و فعالیت نسبتاً شدید بادی بین 2500 تا 2400 پیش از حاضر منقطع شده است.

از 2200 تا 1550 سال پیش از حاضر، تغییر قابل توجهی به سمت شرایط اقلیمی نیمه خشک به وجود آمد. بین حدود 1550  تا 1200 سال پیش از حاضر، یک تغییر مشخص به سمت شرایط اقلیمی مرطوب‌تر به وجود آمد که با کاهش فعالیت بادی، شرایط غرقابی و گیاهان آبزی در تورب زار مشخص می‌شود. این شرایط اقلیمی مرطوب‌تر توسط مقادیر نسبی کم نسبت ‏های Ti/Al و Fe/Al، نسبت C/N متوسط ​​حدود 10 و کاهش ACL و TAR پشتیبانی می‏‌شود. از 1150 تا 625 سال پیش از حاضر، منطقه آب و هوای نیمه خشک را تجربه کرده‌است، که مصادف با دوران گرمایشی قرون وسطی (Medieval Warm Period; MWP) بوده است. این تغییر منجر به افزایش شرایط خشک‌تر و فعالیت بادی شد، که با افزایش نسبت Ti/Al و Fe/Al و مقادیر کمتر δ¹³C_OM قابل تشخیص است. با وجود این، MWP بر خلاف دوره‌های گرم قبلی مانند بولینگ-آلرود و هولوسن آغازین، گرمای کافی برای اثرگذاری قابل توجهی بر بارش در حوضه آبریز جازموریان به همراه نداشت. از 625 تا 300 سال پیش از حاضر، همزمان با عصر یخبندان کوچک (Little Ice Age; LIA)، منطقه مورد مطالعه با شرایط بسیار خشک و غبارآلود مواجه بوده است که با افزایش قابل‌توجه Ti/Al و Fe/Al و پایین‌ترین مقادیر δ¹³C_OM و Paq مشهود است. متعاقبا، از 300 سال پیش از حاضر، شرایط نیمه مرطوب در منطقه گردید.